Laatst bijgewerkt: 18 February 2026
Immateriele Schade - Wettelijk Kader
Artikel 6:106 BW : voorwaarden, categorieeen en begroting van smartengeld.
De Wettekst van Artikel 6:106 BW
"Voor nadeel dat niet in vermogensschade bestaat, heeft de benadeelde recht op een naar billijkheid vast te stellen schadevergoeding:
a. indien de aansprakelijke persoon het oogmerk had zodanig nadeel toe te brengen;
b. indien de benadeelde lichamelijk letsel heeft opgelopen, in zijn eer of goede naam is geschaad of op andere wijze in zijn persoon is aangetast;
c. indien het nadeel gelegen is in aantasting van de nagedachtenis van een overledene en toegebracht is aan de niet van tafel en bed gescheiden echtgenoot, de geregistreerde partner of een bloedverwant tot in de tweede graad van de overledene, mits de aantasting plaatsvond op een wijze die de overledene, ware hij nog in leven geweest, recht zou hebben gegeven op schadevergoeding wegens het schaden van zijn eer of goede naam."
Onderscheid Vermogensschade en Immateriele Schade
Vermogensschade (art. 6:95- 6:96 BW )
Schade die in geld kan worden uitgedrukt:
- Medische kosten
- Verlies arbeidsvermogen
- Huishoudelijke hulp
- Materiele schade
Vergoeding: Volledige compensatie van het geleden verlies.
Immateriele Schade (art. 6:106 BW )
Schade die niet in geld uit te drukken is:
- Pijn en lijden
- Gederfde levensvreugde
- Verdriet en angst
- Verlies van mogelijkheden
Vergoeding: Naar billijkheid vastgesteld (smartengeld).
De Drie Gronden voor Immateriele Schadevergoeding
Grond A: Oogmerk om Nadeel toe te Brengen
Indien de aansprakelijke het oogmerk had om immateriele schade toe te brengen. Dit vereist opzet gericht op het veroorzaken van leed.
Voorbeelden:
- Opzettelijke mishandeling met het doel pijn toe te brengen
- Stalking gericht op het veroorzaken van angst
- Opzettelijke vernedering
Deze grond wordt zelden toegepast; meestal volstaat grond b.
Grond B: Lichamelijk Letsel, Eer/Goede Naam, Aantasting Persoon
De meest voorkomende grond. Omvat drie subcategorieen:
B1: Lichamelijk Letsel
Bij elk lichamelijk letsel bestaat recht op smartengeld, ongeacht de ernst. De omvang van de vergoeding hangt wel af van de ernst.
B2: Aantasting Eer of Goede Naam
Bij smaad, laster of andere aantasting van reputatie. Vereist publicatie of verspreiding.
B3: Aantasting in de Persoon op Andere Wijze
Restcategorie voor gevallen zonder lichamelijk letsel. Strenge eisen:
- Geestelijk letsel (erkend psychiatrisch ziektebeeld), of
- Bijzonder ernstige normschending die aantasting rechtvaardigt
Grond C: Aantasting Nagedachtenis Overledene
Naasten van een overledene kunnen smartengeld claimen als de nagedachtenis van de overledene wordt aangetast (bijv. onterechte beschuldigingen na overlijden).
Beperkt tot: Echtgenoot, geregistreerd partner, bloedverwanten tot 2e graad.
Aantasting in de Persoon: Jurisprudentie
De Hoge Raad heeft in diverse arresten de reikwijdte van "aantasting in de persoon op andere wijze" verduidelijkt:
HR 22 februari 2002, NJ 2002/240 (Taxibus)
Shockschade: Een moeder die getuige was van het dodelijke ongeval van haar dochter, heeft recht op smartengeld voor de psychische schade (PTSS). Vereisten:
- Directe confrontatie met het ongeval of de ernstige gevolgen
- Hechte affectieve relatie met het slachtoffer
- Geestelijk letsel (erkend psychiatrisch ziektebeeld)
HR 29 juni 2012, NJ 2012/410 (Blauw oog)
Zonder lichamelijk letsel of erkend geestelijk letsel kan alleen bij bijzonder ernstige normschendingen sprake zijn van "aantasting in de persoon". De aard en ernst van de normschending moeten de aantasting rechtvaardigen.
HR 15 maart 2019, ECLI:NL:HR:2019:376 (EBI)
Bij ernstige inbreuken op fundamentele rechten (zoals onrechtmatige detentie) kan ook zonder bewijs van geestelijk letsel sprake zijn van aantasting in de persoon. De ernst van de normschending rechtvaardigt dit.
Affectieschade sinds 2019
Per 1 januari 2019 is de Wet affectieschade in werking getreden (art. 6:107 en 6:108 BW nieuw). Dit geeft naasten recht op een vaste vergoeding voor hun verdriet:
| Relatie tot slachtoffer | Bij overlijden | Bij ernstig blijvend letsel |
|---|---|---|
| Echtgenoot/partner | EUR 17.500 - EUR 20.000 | EUR 15.000 - EUR 17.500 |
| Minderjarig kind | EUR 17.500 - EUR 20.000 | EUR 15.000 - EUR 17.500 |
| Ouder | EUR 17.500 - EUR 20.000 | EUR 15.000 - EUR 17.500 |
| Meerderjarig thuiswonend kind | EUR 15.000 - EUR 17.500 | EUR 12.500 - EUR 15.000 |
| Meerderjarig niet-thuiswonend kind | EUR 12.500 - EUR 15.000 | EUR 12.500 |
| Broer/zus | EUR 12.500 - EUR 15.000 | EUR 12.500 |
Bedragen kunnen worden verhoogd bij opzet of roekeloosheid van de dader.
Begroting naar Billijkheid
Anders dan vermogensschade wordt immateriele schade begroot naar billijkheid (art. 6:106 BW ). De rechter heeft beoordelingsvrijheid, maar moet rekening houden met:
Begrotingsfactoren (HR 17 november 2000)
- Aard en ernst van het letsel
- Aard en duur van de pijn, het verdriet en de gederfde levensvreugde
- Duur van de herstelperiode
- Blijvende gevolgen (invaliditeit, beperkingen)
- Leeftijd van het slachtoffer
- Mate van verwijtbaarheid van de dader
- Vergelijkbare gevallen in de rechtspraak
- Ontwikkelingen in andere Europese landen
Verhouding tot Andere Schadeposten
Immateriele schade staat los van vermogensschade. Een slachtoffer kan beide vorderen:
- Medische kosten (vermogensschade) + smartengeld voor pijn (immaterieel)
- Verlies arbeidsvermogen (vermogensschade) + smartengeld voor verlies carriere (immaterieel)
- Kosten huishoudelijke hulp (vermogensschade) + smartengeld voor verlies zelfstandigheid (immaterieel)
Vererving van Smartengeld
Smartengeld is in beginsel een hoogstpersoonlijk recht. Na overlijden van het slachtoffer geldt:
Artikel 6:106 lid 2 BW
Het recht op smartengeld is niet vatbaar voor overgang, tenzij:
- De aanspraak bij overeenkomst is vastgelegd, of
- Ter zake een vordering in rechte is ingesteld
Als het slachtoffer overlijdt voordat een claim is ingediend of schikking is bereikt, vervalt het recht op smartengeld.
Maximaal Smartengeld Claimen
Onze juristen kennen het wettelijk kader en de jurisprudentie. Wij maximaliseren uw immateriele schadevergoeding.
Gratis Juridische Beoordeling