Laatst bijgewerkt: 18 February 2026
Causaal Verband - Medisch en Juridisch
De cruciale schakel tussen ongeval en schade. Juridische vereisten en medisch bewijs.
Het Belang van Causaal Verband
Causaal verband is een van de vier vereisten voor aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad (art. 6:162 BW ). Zonder causaal verband tussen de daad en de schade is er geen verplichting tot schadevergoeding, ook niet als de daad onrechtmatig was.
De Vier Vereisten voor Aansprakelijkheid
- Onrechtmatige daad
- Toerekenbaarheid aan de dader
- Causaal verband (tussen daad en schade)
- Schade
Bij gebreke van causaal verband wordt de claim afgewezen, ongeacht de andere vereisten.
Twee Stappen: CSQN en Toerekening
Het Nederlandse recht hanteert een twee-stappen benadering voor causaal verband:
Stap 1: Condicio Sine Qua Non
Feitelijk oorzakelijk verband
Zou de schade ook zijn ingetreden als de onrechtmatige daad niet had plaatsgevonden?
Test: Wegdenken van de daad. Als de schade dan niet zou zijn ingetreden, is aan CSQN voldaan.
Dit is een feitelijke, objectieve toets.
Stap 2: Toerekening (art. 6:98 BW )
Juridisch oorzakelijk verband
Kan de schade, gegeven de aard van de aansprakelijkheid en de schade, aan de dader worden toegerekend?
Factoren: voorzienbaarheid, aard aansprakelijkheid, aard schade, verwijderdheid.
Dit is een normatieve, rechtspolitieke toets.
Artikel 6:98 BW - Toerekening
"Voor vergoeding komt slechts in aanmerking schade die in zodanig verband staat met de gebeurtenis waarop de aansprakelijkheid van de schuldenaar berust, dat zij hem, mede gezien de aard van de aansprakelijkheid en van de schade, als een gevolg van deze gebeurtenis kan worden toegerekend."
Toerekeningsfactoren (HR Vader Versluis)
- Aard van de aansprakelijkheid: Bij schuld ruimere toerekening dan bij risicoaansprakelijkheid
- Aard van de schade: Letselschade wordt ruimer toegerekend dan vermogensschade
- Voorzienbaarheid: Was dit gevolg te voorzien?
- Verwijderdheid: Hoe ver verwijderd is de schade van de daad?
Medisch versus Juridisch Causaal Verband
Artsen en juristen hanteren verschillende maatstaven voor causaal verband:
| Aspect | Medisch | Juridisch |
|---|---|---|
| Maatstaf | Wetenschappelijke zekerheid | Redelijke mate van zekerheid |
| Bewijssterkte | Vaak: >95% waarschijnlijk | Vaak: >50% waarschijnlijk |
| Bij twijfel | "Niet aantoonbaar" | Afweging redelijkheid en billijkheid |
| Predispositie | Relevante factor | Komt voor rekening dader |
Belangrijke nuance
Een medisch expert die verklaart dat causaal verband "niet aantoonbaar" is, sluit juridisch causaal verband niet uit. De jurist past een andere maatstaf toe. Anderzijds betekent medische vaststelling van klachten niet automatisch dat juridisch causaal verband vaststaat.
De Omkeringsregel
Bij bepaalde normschendingen wordt het causaal verband aangenomen (bewijsvermoeden). De aansprakelijke moet dan bewijzen dat de schade ook zonder de normschending zou zijn ontstaan.
Voorwaarden Omkeringsregel (HR De Groot/Io Vivat)
- Er is een specifieke norm geschonden
- Die norm strekt tot bescherming tegen een bepaald gevaar
- Dat specifieke gevaar heeft zich verwezenlijkt
Gevolg: Het causaal verband wordt aangenomen. De dader draagt de bewijslast van het ontbreken daarvan.
HR 23 februari 2007, NJ 2007/503 (De Groot/Io Vivat)
Studente valt van verhoogde dansvloer op een feest waar het alcoholbeleid niet werd nageleefd. De norm (alcoholbeleid) strekte tot bescherming tegen gevaren door alcoholgebruik. Het gevaar (vallen door dronkenschap) heeft zich verwezenlijkt. Causaal verband wordt aangenomen.
Bijzondere Situaties
Predispositie
Als het slachtoffer door een vooraf bestaande kwetsbaarheid meer schade lijdt dan een "normaal" persoon, komt die extra schade toch voor vergoeding in aanmerking. De dader moet het slachtoffer nemen zoals hij is.
Voorbeeld: Een slachtoffer met zwakke rug loopt door een aanrijding ernstig rugletsel op. De volledige schade wordt vergoed, ook al zou een gezonde rug minder letsel hebben opgelopen.
Proportionele Aansprakelijkheid
Bij onzekerheid over het causaal verband kan de rechter de schade naar rato van veroorzakingswaarschijnlijkheid verdelen.
Zie: HR 31 maart 2006 (Nefalit/Karamus) - werknemer blootgesteld aan asbest, onzeker of longkanker door asbest of roken is veroorzaakt.
Verlies van een Kans
Als door een fout de kans op een beter resultaat verloren is gegaan, kan die kans zelf als schade worden vergoed.
Voorbeeld: Arts mist diagnose kanker. Onduidelijk of eerdere diagnose tot genezing had geleid. De verloren kans op genezing is vergoedbare schade.
Alternatieve Causaliteit
Als meerdere personen een onrechtmatige daad hebben begaan en onduidelijk is wie de schade heeft veroorzaakt, zijn allen hoofdelijk aansprakelijk (art. 6:99 BW ).
Voorbeeld: Twee jagers schieten tegelijk, een kogel raakt het slachtoffer. Beide jagers zijn aansprakelijk.
Bewijs van Causaal Verband
Bewijsmiddelen
Medische Documentatie
- Huisartsenjournaal (registratie klachten voor en na ongeval)
- Specialistenbrieven
- Ziekenhuisopnames en behandelingen
- Fysiotherapierapporten
- Psychologische/psychiatrische rapporten
Medische Expertise
- Neurologische expertise
- Orthopedische expertise
- Psychiatrische expertise
- Neuropsychologisch onderzoek
- Verzekeringsgeneeskundige expertise
De Vraagstelling aan de Expert
Bij medische expertises worden standaard IWMD-vragen gesteld:
Relevante IWMD-vragen
- Welke klachten en beperkingen bestonden voor het ongeval?
- Welke klachten en beperkingen bestaan na het ongeval?
- Zijn de klachten en beperkingen een gevolg van het ongeval?
- Zou de huidige situatie ook zonder ongeval zijn ontstaan?
- Wat is de prognose?
Jurisprudentie Causaal Verband
HR 8 februari 1985, NJ 1986/137 (Renteneurose)
Psychische klachten die objectief medisch niet verklaarbaar zijn (geen organische oorzaak), komen toch voor vergoeding in aanmerking als zij reeel en invaliderend zijn. De "thin skull rule" geldt ook voor psychische kwetsbaarheid.
HR 12 maart 2021, ECLI:NL:HR:2021:363
Bij whiplash moet het slachtoffer causaal verband aannemelijk maken. De enkele vaststelling dat klachten reeel zijn, is onvoldoende. Er moet een plausibel verhaal zijn over hoe de klachten door het ongeval zijn ontstaan.
Hof Arnhem-Leeuwarden 11 februari 2020
Bij vergelijking voor-na situatie is het huisartsenjournaal van groot belang. Afwezigheid van klachten voor het ongeval versterkt het causaal verband met klachten na het ongeval.
Praktische Tips
- Documenteer alles: Noteer klachten, beperkingen en behandelingen vanaf dag 1
- Bewaar medische dossiers: Vraag kopie van huisartsenjournaal en specialistenbrieven
- Vergelijk voor en na: Verzamel bewijs van uw functioneren voor het ongeval
- Medische expertise: Laat zo nodig een onafhankelijke expertise uitvoeren
- Tijdig handelen: Hoe langer u wacht, hoe moeilijker bewijs wordt
Causaal Verband Betwist?
Onze juristen en medisch adviseurs bouwen het bewijs voor causaal verband. Gratis juridische beoordeling.
Start Uw Claim